Uczeń z orzeczeniem w klasie - co wolno, co warto i czego nie robić nigdy
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego to dokument. Ale za tym dokumentem stoi człowiek. Dziecko, które każdego dnia przychodzi do szkoły i próbuje funkcjonować w środowisku, które często nie jest dla niego zaprojektowane.
Ten artykuł jest dla nauczycieli, którzy chcą pracować dobrze. I dla tych, którzy jeszcze nie wiedzą, że mogliby pracować inaczej.
Ocenianie ucznia z orzeczeniem - co wolno, co warto, czego nie robić nigdy
Zacznijmy od podstaw prawnych, bo tu nie ma miejsca na interpretacje.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej jasno określa, że ocenianie ucznia z orzeczeniem musi uwzględniać jego indywidualne możliwości psychofizyczne. To nie jest opcja. To obowiązek. Dostosowanie form i metod oceniania do potrzeb ucznia wynika wprost z zaleceń zawartych w orzeczeniu i jest elementem realizacji indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego — IPET-u.
Co wolno i co jest wręcz wymagane:
Wydłużony czas pracy podczas sprawdzianów, jeśli takie zalecenie widnieje w orzeczeniu. Zmieniona forma zadań — więcej poleceń zamkniętych, mniej opisowych, jeśli dziecko ma trudności z grafomotoryką lub przetwarzaniem językowym. Odpowiedź ustna zamiast pisemnej. Praca w osobnym pomieszczeniu, jeśli hałas klasy uniemożliwia skupienie. Ocenianie za treść, nie za formę błędy ortograficzne ucznia z dysleksją nie powinny obniżać oceny z biologii.
Co warto, nawet jeśli nie ma tego wprost w orzeczeniu:
Informacja zwrotna zamiast samej oceny. Dziecko w spektrum potrzebuje wiedzieć co zrobiło dobrze i co konkretnie ma poprawić cyfra tego nie mówi. Częstsze, krótsze sprawdziany zamiast jednego dużego. Mniejszy materiał naraz to lepsza jakość przetwarzania, nie obniżanie wymagań. Zapowiedź formy sprawdzianu z wyprzedzeniem przewidywalność redukuje lęk i pozwala dziecku realnie przygotować się do zadania.
Czego nie robić nigdy:
Nie porównuj wyników ucznia z orzeczeniem z resztą klasy głośno, przy innych. Nigdy. Nie używaj oceny jako narzędzia motywacji przez zawstydzenie. Nie mów "widzisz, Kasia bez orzeczenia dostała piątkę." To nie motywuje. To niszczy.
I tu dochodzimy do rzeczy, o której trzeba powiedzieć wprost.
"Z orzeczeniem poszedłeś na łatwiznę" o słowach, które zostają na lata
To zdanie padło. W polskich szkołach. Z ust nauczyciela. Do dziecka.
Nie raz.
Badania z zakresu psychologii rozwojowej jednoznacznie pokazują, że słowa wypowiedziane przez autorytet, a nauczyciel jest dla dziecka autorytetem, niezależnie od tego czy chce nim być mają trwały wpływ na kształtowanie się obrazu własnej osoby. Dziecko w wieku szkolnym nie filtruje takich komunikatów przez dorosły krytycyzm. Ono je przyjmuje. Internalizuje. I nosi ze sobą latami.
"Z orzeczeniem poszedłeś na łatwiznę" to nie jest opinia. To jest akt przemocy słownej.
Powiedzmy to bez owijania w bawełnę.
Dziecko, które ma orzeczenie, przeszło przez diagnozę. Jego rodzina przeszła przez diagnozę. Często były to miesiące badań, wizyt, oczekiwania, strachu i rozterek. Orzeczenie nie jest nagrodą za bycie trudnym. Jest opisem funkcjonowania, które wymaga innego podejścia nie mniejszych wymagań, lecz inaczej dobranych metod.
Uczeń z orzeczeniem nie idzie na łatwiznę. On idzie trudniejszą drogą. Tylko w innych butach.
Co zostaje po takim zdaniu?
Zostaje wstyd. Zostaje przekonanie, że jest się gorszym. Zostaje lęk przed proszeniem o pomocy, bo "i tak powiedzą że kombinuję." Zostaje dorosły człowiek, który nie ufa własnym potrzebom.
Do dyrektorów to jest temat na radę pedagogiczną. Nie jako atak na nauczycieli, ale jako rozmowa o tym, jakim językiem rozmawiamy z uczniami i co ten język robi. Szkoła ma obowiązek zapewnić bezpieczne środowisko każdemu uczniowi. Bezpieczne - również słownie.
Jak wygląda dobra lekcja dla ucznia w spektrum autyzmu - 5 rzeczy, które możesz zmienić jutro
Nie trzeba rewolucji. Trzeba kilku świadomych decyzji.
- Powiedz co będzie.
Na początku lekcji dwa, trzy zdania o tym co się wydarzy. "Dziś sprawdzimy pracę domową, potem nowy temat, na koniec ćwiczenie w parach." To wszystko. Dla ucznia w spektrum ta informacja to różnica między gotowością a stanem czujności przez całą lekcję. Mózg, który nie wie co będzie dalej, nie uczy się. On czeka na zagrożenie.
- Jedno polecenie naraz.
"Otwórzcie zeszyty, przepiszcie temat, podkreślcie słowa kluczowe i odpowiedzcie na pytanie na dole strony" to cztery polecenia. Dla ucznia neurotypowego są wykonalne. Dla ucznia w spektrum są często paraliżujące. Rozbij to. Powiedz jedno. Poczekaj. Powiedz drugie.
- Daj czas na przetworzenie.
Zadajesz pytanie. Czekasz trzy sekundy. Nikt nie odpowiada. Pytasz kogoś innego. Uczeń w spektrum potrzebuje więcej czasu na przetworzenie pytania i sformułowanie odpowiedzi to nie jest niewiedza, to jest neurologia. Daj dziesięć sekund. Albo powiedz "za chwilę zapytam Marka" i wróć do niego. Zobaczysz co się stanie.
- Redukuj bodźce tam gdzie możesz.
Sprawdź jarzeniówkę. Pozwól dziecku siedzieć dalej od okna. Nie rób niespodzianek w wystroju klasy w dniu sprawdzianu. Małe rzeczy a ogromna różnica w poziomie przeciążenia sensorycznego, które wpływa bezpośrednio na możliwości poznawcze ucznia.
- Zakończ lekcję tak samo jak zacząłeś.
Podsumowanie. Jedno, dwa zdania. "Dziś nauczyliśmy się tego i tego. Na następnej lekcji będziemy robić to." Przewidywalność końca lekcji redukuje lęk związany z przejściem do kolejnej aktywności. To szczególnie ważne dla dzieci, które mają trudności z elastycznością poznawczą a w spektrum autyzmu jest to częsta cecha, nie wada charakteru.
Kiedy plan lekcji się sypie, czyli o tym jak minimalizować chaos dla dziecka z ASD
Plany się sypią. Zawsze. Zastępstwo, alarm przeciwpożarowy, zmiana sali w ostatniej chwili. Szkoła jest nieprzewidywalnym miejscem i nie da się tego całkowicie zmienić.
Ale można zmienić to, jak się o tym mówi.
Zapowiedz zmianę tak szybko jak możesz.
Nawet pięć minut wcześniej robi różnicę. "Za chwilę zmienimy plan, powiem wam co się dzieje" samo to zdanie obniża poziom lęku. Dziecko wie że zmiana nadchodzi. Nie zostaje zaskoczone.
Nazwij to co się dzieje.
"Wiem, że to nie jest to co miało być. Rozumiem, że to trudne. Oto co teraz zrobimy." Trzy zdania. Krótkie, konkretne, spokojne. Dla ucznia w spektrum samo nazwanie sytuacji przez dorosłego jest regulujące — oznacza że ktoś panuje nad sytuacją i że jest bezpiecznie.
Miej plan awaryjny dla konkretnego ucznia.
Jeśli wiesz, że Marek źle znosi zmiany miej dla niego coś stałego w zmiennej sytuacji. Może to być jego miejsce, jego zadanie, jego kartka z planem dnia. Jeden element który się nie zmienia, gdy wszystko inne się zmienia. To wystarczy żeby układ nerwowy nie wszedł w tryb alarmowy.
Nie tłumacz się i nie przepraszaj nadmiernie.
To paradoks, ale długie tłumaczenia i przeprosiny zwiększają lęk. Dziecko odbiera je jako sygnał, że sytuacja jest poważna i że dorosły też jest niepewny. Mów krótko. Mów spokojnie. Mów co będzie dalej.
Po wszystkim wróć do rutyny tak szybko jak możesz.
Jeśli lekcja poszła inaczej niż planowano — zakończ ją tak jak zawsze. To samo podsumowanie, ten sam rytuał wyjścia. Powrót do znanych elementów mówi układowi nerwowemu: koniec chaosu, jesteśmy znowu w bezpiecznym miejscu.
Dobra szkoła dla ucznia w spektrum autyzmu nie wymaga specjalnych zasobów. Wymaga świadomości. Wymaga zatrzymania się na chwilę i zapytania — czego ten konkretny człowiek potrzebuje, żeby móc się tu naprawdę uczyć.
To pytanie warto zadawać sobie każdego dnia.
Jeśli ten artykuł był dla ciebie pomocny udostępnij go nauczycielowi, którego znasz. Czasem jedna przeczytana rzecz zmienia podejście na lata.
Nano Edukator — praktyczna wiedza dla nauczycieli, terapeutów i specjalistów pracujących z dziećmi.
Prezentacja do pobrania poniżej:
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google